Silap allanngornera, immap qaffannera isumassarsiallu akerlilersorneqarsinnaasut Saqqummersinneqarfia 28.08.2025
Sascha Schiøtt Pinngortitaleriffimmeersoq Ilulissat Kangerluata sermianik misileraanissanut isummersuisunut peqataasoq
Allattoq: Henrik Lund
Nunarsuatta kissakkaluttuinnarnerata unitsinniarnissaanut imarpissuillu qaffakkaluttuinnarnerisa unitsinniarnissaannut nunarsuarmioqatigiit CO₂ -mik aniatitsinerminnik tulluarsaanngivittuupput. Ingammik nunatsinni sermit uukkartartut sukkanersaata eqqaani, tassa Sermeq Kujallermi Ilulissat eqqaanniittumi imaq kissartoq tarajulik ilummut sarfaakkaluttuinnarami, taamaasillunilu sermimik aatsitsigaluttuinnarluni. Sermeq Kujallermiit imeq ullormut imaanut kuutsinneqartartoq New Yorkimi ukiumut atuinerup annertoqatigaa, taamaakkaluartorli nunatta imaanut imermik kuutsitsinerata 6 procentiinnaa Sermeq Kujallerminngaaneersuusarpoq!
Sermip aannerujussuanut aaqqiissutaasinnaasunik ilisimatusartut ujartuileruttorput, tassa iliuuserineqarsinnaasut ingasaassinerusinnaasutut taaneqartartut geoengineering – atorlugu pinngortitatta ingerlaasaai iliuuseqarfiginiarneqartarput, silap allanngoriartorneranut unitsitsissutaasinnaasussat misissuiffigineqartarlutik. Massakkullu ilisimatusartoqatigiit – Pinngortitaleriffimmi ilisimatusartoq Sascha Schiøtt peqatigalugu – ilisimatuussutsikkut allaaserisamik AGU Advances -imi saqqummiussaqarput, sammillugu immap naqqatigut kangerluit paavini erngup kissartup aqqutissaraluinik assiaqusiortoqarsinnaanersoq paasiniarlugu. Ilulissani taamaaliortoqassagaluarpat sermip aakkaluttuinnarnera annikillisinneqassagaluarmat.
Ilisimatusartoqatigiilli kangerlummi misissuinerminni matematikkilu atorlugu periusissiuliornerminni saqqummiuppaat Sermeq Kujallermi immap naqqatigut assiaqusiortoqassagaluarpat tamanna kangerlummut ajoqusiisussaassasoq.
Immammi naqqani qaffasiartumik assiaqusiortoqaraluarpalluunniit sermeq tiffaraluttuinnartussaassammat. Aammalu saniatigut annertoorujussuarmik ajoqusiisinnaassalluni. Imarmi kissartoq kangerlummut pulasartoq uumassutissanik pingaaruteqartunik planktonip pinngorarnerannut aalajangiisorujussuarmik pingaaruteqarami, taamaasillunilu Qeqertarsuup Tunuani aalisarnermut pingaaruteqartorujussuulluni. Ungaluliortoqassagaluarpammi immap kissartup isaanera annikillisinneqaannartussaanngilaq, aammali aalisarnermut sakkortuumik innarliisinnaasussaavoq.
Ingammik qalerallit nunatsinni aalisarnerup inuussutissarsiutigineranut qitiulluinnartuusut eqqugaarujussuassagaluaramik. Qalerallit annerit kinguaassiornerpaajusullu ukiut tamaasa avammut suffiartoriarlutik kangerlummut uteqqittartuupput. Immallu naqqaniit assiaqusiortoqassagaluarpat taamatut qalerallit ingerlaartarnerat akorngusersorneqartussaassaaq, peqassutsimut akornguseerujussuartumik minnerunngitsumillu aalisartut aningaasarsiornerminni pinngitsoorsinnaanngisamikkut eqqugaassagaluarlutik.
Erseqqissaatigineqartariaqarporlu taamatut geoengineering atorlugu isumassarsiat takorluukkersuutaannaasarmata piviusunngortikkuminaallutillu. Ilulissat Kangerluat aamma UNESCO aqqutigalugu nunarsuarmioqatigiinnut kingornutassatut inissisimasuuvoq taamaasillunilu immikkorluinnaq eriagisassaalluni. Kisiannili taamatulluunniit isumassarsiat eqqartorneqartarnerat ilisimatusarnerit ingerlaasaannut allannguititsisinnaasuupput. Geoengineering silap allanngoriartorneranut akiuiniarnermut atorneqarsinnaanera erseraluttuinnarami, taamaasillunilu innuttaasut isumaannut politikkikkullu aalajangiinernut sunniisinnaassalluni.
Taamaattumik siamasissumik eqqarsarnissaq pingaaruteqartuuvoq, teknikkikkut aaqqiissutaasinnaasunik nassaarniassagaanni. Geoengineering pappialatigut pilerinarsinnaagaluarluni pinngortitamut inuiaqatigiinnullu annertuumik kalluaasinnaagami. Ilulissanut tunngatillugu assersuutip takutippaa sermip aakkaluttuinnarnerani iliuuseqarnerit uumasoqatigiiaat aalisarnerullu ataqatiginnerinut ajoqusiisinnaassasoq – taamaasillunilu inuit uumassutigisinnaasaat innerlerneqarsinnaalluni. Taamaattumik eqqartuinerni teknikkikkut periarfissat kisimik pineqanngillat aammali inuiaqatigiittut uumasoqatigiiaarnerullu tungaatigut piujuartitsisinnaanissaq eqqartukkanut ilaasariaqarami.