Sumiiffimmi aaqqiissutissaat salliunneqassapput – Issittoq avataaneersunit tatineqartillugu Saqqummersinneqarfia 06.11.2025

Siunissaq qanoq pilersissinnaavarput, inuit pinngortitallu Issittumi ilorrisimaarfigigisinnaasaat, silap pissusiata allanngoriartornerata avataaniillu soqutigisat Issittumik tatisinerisa nalaanni?Apeqqut tamanna ArcticKnows-ip akissutissarsiniarlugu suliniuteqarpoq. ArcticKnows ilisimatusarnermut suliniutaavoq nutaaq EU-mit aningaasaliiffigineqartoq, oktobarimi 2025-mi aallartittoq ukiullu pingasut ingerlaneranni ingerlanneqartussaasoq.

Ilisimatusarneq inuiaqatigiinni sorlaqartoq

“Ilisimatusarneq ineriartortitsinerlu nukittorsarneqarsinnaapput inuiaqatigiinni sorlaqartinneqarlutik ineriartortinneqarunik– najukkami pisariaqartitat, inooriaatsit ilisimasaqariaatsillu ataqqillugit,” Pinngortitaleriffimmi ilisimatusartoq Kristine Lynge-Pedersen oqarpoq nangillunilu: “Tamanna tunngavigalugu pingaaruteqarpoq ArcticKnows-ip ineriartortinneqarnera pissasoq inuit ulluinnarni silap pissusiata allanngoriartornerata kingunerisaanik maluginnittuusut, nunarsuarmi soqutigisat politikkikkullu aalajangiinerit qanimut suleqatigalugit.”

Tamanna tunngavigalugu ilisimatusartartut Kalaallit Nunaanni, Norgemi, Sverigemi Finlandimilu inuiaqatigiinnit sinniisuusunik ataatsimeeqateqarpugut. 2024-mi ataatsimiinnerni taakkunani pisariaqartitat siunnersuutillu saqqummiunneqartut misissueqqissaarnermi sammineqartussatut toqqarneqarput.

Sumiiffinni inuiaqatigiit namminneq pingaarnersiuinerisa aallaaviginerat, qulakkeerneqassaaq suliniutip inernera Issittumi pinngortitamut inuillu tassani inuusunut attuumassuteqarlunilu atorneqarsinnaassasoq.

Ilisimasaqarneq ineriartortiguk

ArcticKnows-imi ilisimasanik pilersitseqatigiittarneq periutsit pingaarnersaannut ilaavoq. Suliniummi tunngaviusumik eqqarsaataavoq, ilisimasat assigiinngitsut iliuutsitillu ataatsimut ineriartortitsinermi naapikkaangata naapertuilluartumik patajaatsumillu aaqqiissutissat pilersinneqartartut. Ilisimatuut, savaatillit, aalisartut, takornarialerisut, ingerlatsiviit, suliffeqarfiit, NGO-t politikkerillu naligiittut aaqqiissutissanik pilersitseqatigiissapput.

Taamaalilluni suliniut siornatigut ilisimatusarnikkut suliniuterpassuarnit allaanerulluinnarpoq, tassami nunap inoqqaavisa ilisimasaat ilisimatuullu ilisimasaat naligiissillugit atorneqassammata.

Iliuuseqarnissami-ilisimatusarfimmi-sakkussat

ArcticKnows-imi peqataatitsineq tunngavigalugu periutsit atorneqarput, qulakkeerniarlugu nunap inoqqaavisa ilisimatusarnermi sutigut tamatigut peqataatinneqartarnissaat. Peqataatitsinermik siuarsaanermut atortut periutsillu atorneqassapput, soorlu peqataatitsiniarluni nunap immikkoortuini innuttaasunik soqutigisaqatigiiffinnillu paasissutissanik nalunaarsuineq (PPGIS), Serious Games (qarasaasiatigut ilinniaatigaluni, sungiusaatigaluni imaluunniit pissuserisartakkanik allannguiniarluni pinnguarneq), workshoppit, oqaloqatigiinnerit aamma „pisuutigaluni oqaloqatigiinnerit“ atorneqassapput, najukkami unammilligassat misissorneqarneri, misilittakkanik avitseqatiginninneq ataatsimullu aaqqiissutissanik pilersitsinissamut. Periaatsit taakkua attaveqaqatigiittut tatigeqatigiinnermik pimoorussinermillu pilersitsissapput, suleqatigiinneq ajornannginnerulersillugulu akuutitsillunilu.

“Kikkut tamarmik peqataanissamut piginneqataanermullu periarfissaqarfianni ataatsimoorfissarsissaagut. Oqaloqatigiinnikkut ataqqeqatigiinnermillu aallaavilimmik pilersaarusiornikkut nutaalianik inuiaqatigiinnullu pilersitatsinnut attuumassuteqarluartunik aaqqiissutissanik ineriartortitsissaagut”, Kristine Lynge-Pedersen oqarpoq.

Tamat oqartussaaqatigiinnerannik aallaavilimmik oqaloqatigiinnissamut periarfissat nutaat

ArcticKnows-imi qitiusumik inissisimasoq tassaavoq allanngornerit politikkikkut aalajangiinerillu kingunerisaannik inuit atukkaminnut sunniuteqarluarnissaat piginnaanngorsarnissaallu. Tamatumunnga naapertuuttumik akuutitsisumillu demokratii tunngavigalugu oqaloqatigiittoqartariaqarpoq – suiaassutsit, ukiut, inissisimaffiit ilisimasallu assigiinngitsut akimorlugit. Pingaartumik inuusuttut, arnat allallu akuutinneqanngikkajuttartut tunuarsimaarfigineqartartullu peqataatinneqartuaannaratik aammali nukittorsarneqartariaqarput naligiissumillu peqataanissamut periarfissaqartinneqarlutik.

Suliniummi matumani kikkut aalajangiisarnerannik kikkullu sunniuteqarsinnaanerannik tamat oqartussaaqatigiinneranni aalajangiisarnerni inissisimasut pillugit maannakkut killiliussatut inissisimasut atugassarititaasullu ukkatarineqassapput.

„Aalajangiisarnerit qanoq ingerlanneqartarnersut eqqarsaatigeqqissavagut – aamma kikkut tamatumani peqataatinneqartarnersut,“ Kristine Lynge-Pedersen erseqqissaavoq nassuiaallugulu: „Taamaattumik nutaamik periusissiorniarpugut akuutitsisumik, naapertuilluartumik isumaqarluartumillu demokratiskiusumik oqaloqatigiissuteqarnissamut – taamaalilluni siornatigut nipaqanngitsut tusaaneqarsinnaaliinnaaratik, aammali sunniuteqarluarsinnaalissallutik.“

Pigisat inunnit pitsaanerusutut isumagineqarput

ArcticKnows-ip immikkuullarissutaasa ilagaat pinngortitamiittut assigiinngitsorpassuit — soorlu uumasut, naasut, imeq, silaannaq qaqqallu – pinngortitami ataqatigiinnermut iliuuseqaqataallutik pilersitseqataasartutut naleqartinneqarmata. Pinngortitap pissusii taakku imminni naleqarput, taamaammallu iliuuseqartutut sunniuteqartutut aammalu inuunitsinnik ilusilersueqataasutut inissisimapput – taakkulu tassaaginnanngillat pisuussutit inummut iluaqutissiat.

Suliniutip taamak aallaaveqarnerata inunnik qitiutitsisumik silarsuarmik isiginnittaasimmut unammillertussaavoq, inuit, pinngortitaq silap pissusialu imminnut atalluinnarmata. Paasinnittaaseq tamanna Kalaallit Nunaanni amerlasuut silarsuarmik paasinnittarnerannut ilaavoq. Pinngortitap pisuussutai ataatsimut isigalugit taama isumaqarfigineqaraangata akisussaassusermik oqimaaqatigiissaarinermillu atuutsitsilersitsisoqartarpoq, tassani peqataasut tamarmik – uumassusillit uumassuseqanngitsullu – pinngortitami peqqissutsimut piujuartitsinermullu pingaaruteqartutut akuerineqartarput.

Pinngortitseqqiinnermik aallaavilimmik aningaasaqarneq atugarissaarnerlu

ArcticKnows aammattaaq pinngortitseqqiisarnermik tunngaveqarluni suliniuteqarpoq, piujuartitsinermik aallaaveqarnerup killiffii qaangerlugit ingerlaqqittoq. Anguniagaq tassaaginnanngilaq ajoqusiinerit killilernissaat, aammali pinngortitap ataqatigiinnerata inuiaqatigiittullu atugarissaarnerup ineriartorteqqinnissaa nukittorsarneqarnissaalu siunertarineqarpoq – aningaasarsiornerup siuariartornera kisiat eqqarsaatiginagu.

Aningaasaqarnerup ineriartortinnerani pinngortitap ataqatigiinneranik inuiaqatigiittullu ataqatigiinnermik tapersersuineq qulakkeerneqassaaq. Najukkami ingerlatsisut ilisimatuullu peqataatinneqassapput, pinngortitamut qanittumi inuussutissarsiutit mikisut soorlu takornariartitsineq, savaateqarneq, nunalerineq sinerissamullu qanittumi aalisarnerup periarfissanik nutaanik pilersitseqqissinnaasunik suliniummi akuutitsisoqassaaq.

Sooq assigiinngitsunik periaaseqartariaqarpugut?

Periaatsit taakku marluk ataatsimut isigalugit itinerusumik assigiinngiiaartunillu iliuuseqartarnermik pilersitsissapput: pinngortitap tamarmiusup sunniuteqarfigineqarneranik akuerinninneq, attaveqaqatigiinnerullu tamatuma pilerseqqinnissaa nukittorsarnissaalu sulissutigissallugu. Pisariaqarpoq naapertuilluartumik, patajaatsumik aammalu sumiiffinnut attuumassuteqartunik Issittumi aaqqiissutissat pilersinneqarnissaat – silap pissusaata allanngorneranit sunnerneqarneq, nunarsuarmiut soqutigisaat aammalu politikkikkut aalajangernerit sunniutaat malunnaateqartillugit.

Tamannali ajornaatsuinnaanavianngilaq. Ukiuni qulikkuutaani amerlasuuni nunasiaateqarfiusimanerup kingorna, qitiusumik aqutsinerup avataaniillu aqutamik ineriartortitsinerup kingunerisaanik aningaasaqarneq, kulturi pinngortitarlu oqimaaqatigiissaarneqarnerat piffissap ingerlanerani annikilliartorsimavoq. Sumiiffinninunallu inoqaavisa ilisimasaat ilisimasaqariaasii aammalu inooriaasiat amerlasuutigut immikkoortinneqartarsimapput.

„Najukkami ineriartorneq aningaasaqarnermik, kulturimik pinngortitamillu nukittorsaataasussaq qulakkeerniarlugu attaveqaatit nutaat suleqatigiinnerillu oqimaaqatigiissumik tunngaveqartut pilersittariaqarpavut. Periaatsinik nutaanik tamanna piumasaqarfiuginnanngilaq – periaatsilli nutaat atorlugit akisussaaffeqarneq naleqartitallu pillugit eqqarsartariaaseq inerisarneqartariaqarpoq,” ilisimatusartoq Kristine Lynge-Pedersen itisiliivoq.

Suleqatigiinnermi ileqqorissaarneq, tatiginninneq akisussaassuseqarnerlu

Sumiiffinni innuttaasut qanimut suleqatigineqarneranni najoqqutarineqassaaq kiffaanngissuseqarluni, siumoortumik ilisimatitsinermillu aallaavilimmik akuersisisimanissaq. Peqtaasut akuersinertik pillugu atsiussapput peqataarusunnerminnik nalunaarlutik, taamaattorli aamma qaqugukkulluunniit peqataanerminnit tunuarsinnaallutik tamanna kissaatigigunikku.

ArcticKnows-imi ileqqussatigut najoqqutassiat tassaapput akisussaassuseq, ammasuuneq ataqqeqatigiinnerlu, ilisimatusarnerup nalaani aamma paasisat siammarterneqarneranni.Angusat saqqummiunneqartussaapput, taamaattorli paasissutissat inunnut tunngalluinnartut illersorneqassapput.

Suliniummi peqataasut tamarmik naligiinnerat ilisimatusarnermilu suliaqarnerup peqataasut pisariaqartitaannik ersersitsinissaa qulakkeerniarneqassapput, taamaalillunilu paasisat nunaqavissut iluaqutigisinnaasaat qulakkeerneqartarlutik.

Ammasumik suliniummik ingerlatsiutigaluni paaseqatigiilluni tatigeqatigiinneq naligiittut ineriartortitseqatigiinneq peqataasunullu tamanut iluaqutaasumik suleqatigiinnerup ingerlalluarnissaanut aalajangiisuussapput.

Nunap inoqqaavisa inuuffigisaasa sisamat misissorneqarnissaat

ArcticKnows sumiiffinni sisamani suliniutitut atuutsinneqassaaq: Kalaallit Nunaanni Kujataani, Norgemi Varangerfjordimi, Sverigemi Vindelälven–Juttaata-tikkami Finlandimilu Inarimi – sumiiffiit pineqartut tamarmik nunap inoqqaavisa Kalaallit aammalu Sápmit inuuffigivaat.

Suliniummi Finlandimi Pinngortitaleriffik ataqatigiissaarisuulluni suleqataavoq, suleqataasullu tassaapput Kalaallit Nunaanneersut (Pinngortitaleriffik), Islandimeersut (University of Iceland & Hólar University), Sverigemeersut (Umeå University), Norgemeersut (Nofima), Danmarkimeersut (Aalborg University) Tuluit Nunaanniillu (TD Ltd).

Naatsumik oqaatigalugu — ArcticKnowledge aamma illit suliniutigaat

Kujataa pillugu ilisimasaqarluartuusutit, suliniummi qitiusumik inissisimavutit. Suliniut nunap inoqqaavisa ilisimasaat, misilittagaat ilisimatuussutsikkullu paasisimasat ataatsimoortillugit pitsaanerpaamik aaqqiissutissarsiortoqartarneranik isuma tunngavigalugu suliniutaavoq.

Ilisimatuut, inuusuttut utoqqaallu, aalisartut, savaatillit, takornarialerisut, oqartussaasut, suliffeqarfiit aamma NGO-t suleqatigiinnermikkut aaqqiissutissanik pilersitsissapput najukkami atugarissaarnerulersitsisunik aammalu aningaasaqarnermik, kulturimik pinngortitamillu nukittorsaasussanik.

ArcticKnows-imi tusaaniarneqaannarnak – siunissaq ilusilersueqataaffigisinnaavat

Issittoq pillugu ilisimatusarnerunngilaq, Issittorli peqatigalugu ilisimatusarneruvoq — aamma illit peqataaffigisinnaavat.

Sukumiinerusumik paasisaqarniaraanni attavigisassaq:

ArcticKnows pillugu paasisaqarnerorusuppit, taava attavigisinnaavat ilisimatusartoq Kristine Lynge-Pedersen, Pinngortitaleriffik: krlp@natur.gl oqarasuaat 361200